خدمات تعیین ارزش گمرکی
بیشتر صفحاتی که درباره «ارزش گمرکی» نوشته میشوند، به یک فرمول ساده بسنده میکنند: ارزش گمرکی برابر است با قیمت خرید بهعلاوه هزینه حمل و بیمه (سیف). این فرمول درست است، اما پاسخ سؤال مهمتر را نمیدهد: اگر گمرک فاکتور شما را نپذیرد، ارزش کالا چگونه و بر چه مبنایی تعیین میشود؟ و آیا کارشناس گمرک اجازه دارد ارزش را بر اساس هر روشی که صلاح میداند تعیین کند؟
ارزش گمرکی واردات چگونه محاسبه میشود؟
طبق ماده ۱۴ قانون امور گمرکی، ارزش گمرکی کالای وارداتی شامل بهای خرید کالا در مبدأ، بهعلاوه هزینه بیمه و حملونقل (که در مجموع به روش سیف یا CIF شناخته میشود) و سایر هزینههایی است که تا رسیدن کالا به مبادی گمرکی به آن تعلق میگیرد. این ارزش، بر مبنای سیاهه خرید یا سایر اسناد تسلیمی صاحب کالا تعیین و با نرخ ارز اعلامشده توسط بانک مرکزی در همان روزی که اظهارنامه ثبت میشود، به ریال محاسبه میشود. نظام ارزشگذاری گمرک ایران، بر پایه موافقتنامه ارزشگذاری سازمان جهانی تجارت (WTO) و ماده هفت موافقتنامه عمومی تعرفه و تجارت (گات) تدوین شده است.
وقتی فاکتور شما پذیرفته نمیشود؛ پنج روش جایگزین به ترتیب اولویت
اگر صاحب کالا سیاهه خرید ارائه نکند، یا ارزش مندرج در مدارک او به استناد دلایل و مدارک قابل قبول مورد پذیرش گمرک نباشد، قانون یک توالی مشخص و الزامی برای تعیین ارزش کالا پیشبینی کرده است:
-
سوابق ترخیص کالای عیناً مشابه، همزمان و از همان کشور مبدأ
-
سوابق ترخیص کالای مشابه (نه لزوماً عیناً یکسان)، همزمان و از همان کشور مبدأ
-
قیمت فروش همان کالا در بازار داخلی، پس از اعمال تعدیلهای لازم
-
ارزش محاسباتی بر مبنای عوامل متشکله کالا (هزینه مواد، ساخت، سود متعارف و غیره)
-
ارزشگذاری بر مبنای مدارک و اطلاعات موجود، با انعطاف در بهکارگیری روشهای پیشین
نکتهای که کمتر توضیح داده میشود این است که رعایت این ترتیب، طبق قانون الزامی است؛ گمرک نمیتواند بدون دلیل، مستقیماً سراغ روش چهارم یا پنجم برود در حالیکه روش اول یا دوم قابل اجراست. تنها استثنا این است که به درخواست خود واردکننده، ترتیب کاربرد روش سوم و چهارم قابل جابهجایی است؛ اما این هم درخواستی است که باید از سوی واردکننده مطرح شود، نه تصمیمی یکطرفه از سوی کارشناس ارزشگذاری.
کد TSC؛ شناسهای که پیش از اظهار، ارزش مرجع کالای شما را مشخص میکند
گمرک جمهوری اسلامی ایران، برای طیف وسیعی از کالاها، یک کد شناسایی هشترقمی در سامانه TSC تعریف کرده که ماهیت دقیق کالا و بازه ارزش مرجع آن را مشخص میکند. این کد در کنار کد تعرفه (HS Code)، یکی از دو مبنایی است که کارشناس ارزشگذاری برای سنجش معقول بودن ارزش اظهارشده با آن مقایسه میکند. اظهار ارزشی که بهطور قابلتوجهی با بازه مرجع ثبتشده در TSC فاصله دارد، معمولاً بررسی و استعلام بیشتری را در پی خواهد داشت؛ به همین دلیل، استعلام کد TSC کالا پیش از اظهار نهایی، میتواند از غافلگیری در مرحله ارزشگذاری جلوگیری کند.
اقلام افزایشی و کاهشی؛ چه چیزهایی به ارزش فاکتور اضافه یا از آن کم میشود؟
ارزش گمرکی، صرفاً رقم مندرج در فاکتور فروش نیست. هزینههایی مانند کرایه حمل تا مرز، حق بیمه (که در عمل معمولاً حدود نیم درصد ارزش کالا لحاظ میشود)، حق امتیاز یا رویالتی مرتبط با کالا، و کارمزد یا کمیسیون فروش، معمولاً به ارزش فاکتور افزوده میشوند. در مقابل، تخفیفهایی که با مدرک و مستند قابل اثبات باشند، میتوانند از ارزش نهایی کسر شوند. فراموشکردن این اقلام در برآورد اولیه هزینه واردات، یکی از رایجترین دلایل اختلاف میان برآورد صاحب کالا و ارزش نهایی تعیینشده توسط گمرک است.
وقتی گمرک از مسیر قانونی فراتر میرود
در عمل، گاهی برخی واحدهای گمرکی -بهویژه در برخی گمرکات پرتردد- بهجای رعایت دقیق توالی پنجگانه قانونی، از روشهایی مانند جستوجوی اینترنتی قیمت کالا بهعنوان مبنای اصلی ارزشگذاری استفاده میکنند؛ رویهای که با متن صریح قانون امور گمرکی همخوانی ندارد. واردکنندهای که با چنین برخوردی مواجه میشود، حق دارد به ترتیب قانونی روشها استناد کند و در صورت اصرار گمرک بر مبنای غیرقانونی، فرآیند اعتراض به ارزشگذاری را از طریق مراجع رسیدگی گمرکی پیگیری کند؛ آگاهی از این توالی قانونی، ابزار اصلی واردکننده برای این اعتراض است.
ارزش گمرکی کالای صادراتی
ارزش گمرکی کالای صدوری نیز مشابه واردات، بر مبنای سیاهه و اسناد تسلیمی صادرکننده تعیین میشود؛ اما اینبار مبنا، قیمت فروش کالا برای صدور بهعلاوه هزینه بیمه، باربری و حمل و سایر هزینههایی است که تا خروج کالا از قلمرو گمرکی به آن تعلق میگیرد. تشخیص نامتناسب بودن ارزش اظهارشده در صادرات، بهخودیخود مانع خروج کالا نیست؛ گمرک میتواند با اخذ تعهد از صادرکننده، رسیدگی نهایی به ارزش را به پس از صدور موکول کند، مگر در مواردی که صادرات کالا منوط به پرداخت عوارض صادراتی بر مبنای همان ارزش باشد.
چند نکته عملی پیش از اظهار کالا
-
پیش از اظهار، کد TSC و بازه ارزش مرجع کالای خود را استعلام بگیرید تا با تخمین گمرک همخوانی بیشتری داشته باشید.
-
اقلام افزایشی مانند رویالتی، کمیسیون و بیمه را از همان مرحله برآورد هزینه، در محاسبه ارزش نهایی لحاظ کنید، نه فقط قیمت خام فاکتور.
-
اگر فاکتور شما رد شد، توالی قانونی پنجگانه روشهای ارزشگذاری را بشناسید و در صورت لزوم به رعایت این ترتیب استناد کنید.
-
تخفیفهای واقعی را با مستندات قابل اثبات (قرارداد، مکاتبات رسمی) همراه کنید تا در محاسبه نهایی پذیرفته شوند.
-
در صورت مواجهه با روش ارزشگذاری غیرمعمول (مانند استناد صرف به قیمتهای اینترنتی)، فرآیند اعتراض رسمی به ارزشگذاری را از طریق مراجع گمرکی پیگیری کنید.
سوالات متداول درباره تعیین ارزش گمرکی
اگر گمرک فاکتور من را نپذیرد، ارزش کالا چگونه تعیین میشود؟
بر اساس توالی قانونی پنج روش: سوابق ترخیص کالای عیناً مشابه، سپس مشابه، سپس قیمت فروش داخلی، سپس ارزش محاسباتی بر مبنای عوامل متشکله، و در نهایت ارزشگذاری بر مبنای مدارک و اطلاعات موجود؛ رعایت این ترتیب الزامی است.
آیا گمرک میتواند مستقیماً از قیمتهای اینترنتی برای ارزشگذاری استفاده کند؟
این رویه با متن قانون امور گمرکی همخوانی ندارد؛ ارزشگذاری باید بر اساس توالی قانونی پنجگانه انجام شود و واردکننده حق اعتراض به روشهای خارج از این چارچوب را دارد.
کد TSC چه نقشی در ارزشگذاری دارد؟
این کد هشترقمی، ماهیت و بازه ارزش مرجع کالا را در سامانه گمرک مشخص میکند و یکی از مبناهایی است که کارشناس ارزشگذاری برای سنجش معقول بودن ارزش اظهارشده با آن مقایسه میکند.
تعیین ارزش گمرکی، وقتی با شناخت دقیق مبنای قانونی محاسبه، توالی روشهای جایگزین و اقلام افزایشی و کاهشی همراه شود، از نقطهای پرابهام و قابل اختلاف، به مرحلهای شفاف و قابل دفاع تبدیل میشود. برای بررسی و هماهنگی تعیین ارزش گمرکی محموله خود، با کارشناسان شاهان کالابان تماس بگیرید.